Εικονομάχοι και εικονολάτρες αντιμέτωποι και πάλι
Με αφορμή την πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την απομάκρυνση των σταυρών από τα σχολεία της Ιταλίας, να αποκαθηλωθούν τα θρησκευτικά σύμβολα από τις δικαστικές και τις σχολικές αίθουσες της χώρας οι εικονομάχοι έρχονται και πάλι.
Σκέφτηκά λοιπόν να κάνουμε μια ιστορική αναδρομή στην περίοδο εκείνη του Βυζαντίου που με αφορμή που χαρακτηριστηκε από τους εικονομάχους και εικονολάτρες.
Η εξέλιξη της υπόθεσης έχει πολύ ενδιαφέρον πάντως μιας τι στην περίπτωση που το Δικαστήριο δεν αναγνωρίσει στην ιταλική κυβέρνηση το δικαίωμα να ασκήσει έφεση, τότε η απόφαση θα καταστεί τελεσίδικη και θα ισχύει για όλες τις χώρες-μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης. Φυσικά κορυφαία στελέχη δεν παίρνουν θέση για το θέμα ακόμα ούτε και το σχετικό Υπουργείο έχει απαντήσει…
Η αξιολόγηση της εικονομαχίας είναι δύσκολη, γιατί έχουν δοθεί διάφορες ερμηνείες και απόψεις. Ορισμένοι είδαν την εικονομαχία ως προσπάθεια βίαιου εξανατολισμού της ελληνοχριστιανικής παράδοσης του Βυζαντίου, άλλοι ως κοινωνική μεταρρύθμιση, άλλοι ως σύμπτωμα ενός βαθύτερου ταξικού αγώνα, άλλοι ως μια προσπάθεια διοικητικής ανανέωσης, άλλοι ως προοπτική μιας αναθεώρησης της αγροτικής πολιτικής με επίκεντρο την μοναστηριακή περιουσία, άλλοι ως καθαρά θρησκευτική έριδα. Είναι βέβαιο ότι πολλά στοιχεία των παραπάνω ερμηνειών συνυπάρχουν στην εξέλιξη της εικονομαχίας, αλλά κανένα από τα στοιχεία αυτά δεν μπορεί να αποτελέσει και το μοναδικό κριτήριο ερμηνείας του ιστορικού φαινομένου.
Διαβάζοντας από την καθημερινή
Καταρχήν την Κυριακή της Ορθοδοξίας η Εκκλησία μνημονεύει και τιμάει την αναστήλωση των εικόνων από την αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία και το γεγονός στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, όπου και το κύριο πεδίο μάχης μεταξύ εικονομάχων και εικονολατρών. Οι εορτασμοί αποβλέπουν φυσικά στη δόξα της Ορθοδοξίας, αλλά ταυτόχρονα παρακάμπτουν την ιστορία και κάτω από συμβατικές δοξασίες και τυπικότητες συγκαλύπτουν μια μεγάλη ιδεολογική μάχη και ίσως τη συγκλονιστικότερη περίοδο του βυζαντινού μεσαίωνα.
Την Εποχή εκείνη στο Βυζάντιο οι αυτοκράτορες ήταν οι Λέων Γ΄ και αργότερα ο Κωνσταντίνος Ε΄(Ισαυροι). Δεν είναι βέβαιο ότι ο Λέων Γ΄, ιδρυτής της δυναστείας, καταγόταν από την Ισαυρία. Θεωρείται πιθανό ότι ονομάσθηκε Ισαυρος από τους εχθρούς του, όπως ο γιος και διάδοχός του Κωνσταντίνος Ε΄ ονομάσθηκε Κοπρώνυμος. Η Ισαυρία ήταν ορεινή περιοχή της Μικράς Ασίας, και η λέξη «ίσαυρος» ήταν συνώνυμη του άρπαγα και του ληστή και είναι πιθανό οι παπάδες και οι καλόγεροι (στρατιές ολόκληρες εκείνη την εποχή) να ονόμασαν έτσι τον Λέοντα Γ΄ για να τον συνδέσουν με φρικτά ελαττώματα και να τον συκοφαντήσουν.
Με αυτό το προσωνύμιο έμεινε στην ιστορία, αλλά και με τη φήμη συνετού και γενναίου μονάρχη που πολέμησε αποφασιστικά τους εχθρούς και επιδρομείς και άφησε πίσω του πλούσιο νομοθετικό και μεταρρυθμιστικό έργο. Σαν δυναστεία οι Ίσαυροι απέβλεπαν να καθαρίσουν τη θρησκευτική πίστη από τη λατρευτική τυπολογία και το κράτος να διαχωριστεί από την τότε εκκλησία. Κάποιοι αναφέρουν ότι οι Ίσαυροι βοήθησαν στην κατάργηση δουλοπαροικία, ενίσχυσαν την γεωργία και την νομική θέση της γυναικάς στην οικογένεια, φυσικά αυτά στο σχολικά βιβλία δεν αναφέρονται. Η μεταρρυθμιστική τους νομοθεσία θεωρείται η σημαντικότερη μετά τον Ιουστινιανό. Η εικονομαχία ξεκίνησε σαν μια θρησκευτική μεταρρύθμιση που απέβλεπε να εκσυγχρονίσει το κράτος και την κοινωνία και να το απαλλάξει από την κηδεμονία των παπάδων, των καλογέρων και των δεισιδαιμονιών, από τα «θαύματα» των εικόνων και των «ιερών λειψάνων» και από την αγυρτεία των καλογέρων. Όπως συμβαίνει και στις μέρες μας με Βατοπέδι, χρηματιστήρια και offshore, την απλυστία κάποιων κληρικών να θέλουν περισσότερα χρήματα και άλλα.
Δυστυχώς η θρησκευτική μεταρρύθμιση επικεντρώθηκε στο ζήτημα των εικόνων. Ο Λέων Γ΄αναρωτήθηκε αν άξιζε τον κόπο να θυσιάσει, λόγω των λαϊκών αντιδράσεων, τη γενικότερη μεταρρύθμιση. Στην αρχή δεν κατάργησε τις εικόνες αλλά όρισε την ανάρτησή τους σε υψηλότερο σημείο των ναών, όπου δεν θα έφταναν οι θωπείες και οι ασπασμοί των πιστών. Ο γιος και διάδοχός του Κωνσταντίνος Ε΄ κατάργησε τις εικόνες, έκλεισε μοναστήρια και εκκλησίες και εξαπέλυσε διωγμούς κατά των θρησκόληπτων μοναχών. Κάπου εκεί ο κόσμος ξεσηκώθηκε. Υπέρ της μεταρρύθμισης τάχθηκε η ανώτερη τάξη, κυρίως της Κωνσταντινούπολης και των ασιατικών περιοχών, καθώς και μέρος του ανώτερου κλήρου. Στην δυτική Ελλάδα τα πράγματα ήταν διαφορετικά και έμειναν πιστοί στη λατρεία των εικόνων.
Κάπου εδώ εμφανίζεται η Ειρήνη η Αθηναία (της Ορθοδοξίας) όταν ο Κωνσταντίνος Ε΄ πέθανε το 775 στον θρόνο έβαλε σε εφαρμογή τα σχέδιά της για την αναστήλωση των εικόνων και την επαναφορά των παπάδων και καλογέρων στην εξουσία. Δολοφόνησε τον Λέων Δ΄και αργότερα ετύφλώσε τον Κωνσταντίνος Στ΄τον ίδιο της τον γιο και αργότερα τον δολοφόνησε. Το 787 συνεκάλεσε στη Νίκαια πειθήνια οικουμενική σύνοδο, η οποία αναστήλωσε τις εικόνες. Τέλος κατά διαταγήν της επίσης, εξοντώθηκαν πάνω από εκατό χιλιάδες Παυλικιανοί Αυτό το γεγονός, παραβλέποντας και αποσιωπώντας όλα τα άλλα, τιμάει η Εκκλησία (μας) την Κυριακή της Ορθοδοξίας. Η Ειρήνη πέθανε το 803 εξόριστη στη Λέσβο.
Η εικονομαχία συνάντησε τη σθεναρή και μανιασμένη εχθρότητα του Πάπα και των άλλων πατριαρχείων, της Αλεξανδρείας, των Ιεροσολύμων και της Αντιοχείας. Σε σχέση με τη Ρώμη υπήρξε κατά κάποιο τρόπο ο πρόδρομος του μετέπειτα Σχίσματος. Οι Ισαυροι βρήκαν την ευκαιρία να αποσπάσουν από τη δικαιοδοσία του Πάπα τις δυτικές επαρχίες, κυρίως την Ελλάδα και τα νησιά του Αιγαίου.
Οι εικόνες και η λατρεία τους ικανοποιούσαν δύο ανάγκες του αναλφάβητου λαού: Την προσδοκία του «θαύματος» και της σωτηρίας και την ανάγκη να γνωρίσουν μέσω της εικόνας και της παράστασης τα περιστατικά και τους ήρωες της Αγίας Γραφής και κυρίως της Καινής Διαθήκης. Ανεξάρτητα από τη δαιμονική δραστηριότητα της Ειρήνης της Αθηναίας, είναι αυτές οι ανάγκες που κράτησαν έως σήμερα τη λατρεία των εικόνων αλλά και τη «διαπλοκή» γύρω από αυτές της δεισιδαιμονίας, της αγυρτίας και της απληστίας.
Tέλος τα επιχειρήματα των εικονολατρών σύμφωνα με τον Iώαννη Δαμασκηνό ήταν:
Εφόσον προσκυνώ και σέβομαι το σταυρό και τη λόγχη, τον κάλαμο και τον σπόγγο, με τα οποία οι θεοκτόνοι Ιουδαίοι προσέβαλαν και σκότωσαν τον Κύριό μου, γιατί όλα αυτά στάθηκαν όργανα του έργου της σωτηρίας των ανθρώπων, πώς να μην προσκυνήσω και τις εικόνες που κατασκευάζουν οι πιστοί με αγαθή προαίρεση και με σκοπό τη δοξολογία και την ανάμνηση των παθημάτων του Χριστού; Και εφόσον προσκυνώ την εικόνα του σταυρού που κατασκευάζεται από οποιοδήποτε υλικό, πώς να μην προσκυνήσω την εικόνα του Χριστού που κατέστησε σωτήριο τον σταυρό; Ότι δεν προσκυνώ την ύλη είναι φανερό, διότι, αν καταστραφεί το εκτύπωμα ενός σταυρού που είναι κατασκευασμένος από ξύλο, παραδίδω το ξύλο στη φωτιά. Το ίδιο συμβαίνει και με το ξύλο των εικονισμάτων, όταν αυτά καταστραφούν.
Short URL: http://thenetwar.com/?p=7430
Posted by 
